100 triệu hôm nay không bằng 100 triệu năm ngoái: Hiểu đúng về 'kẻ cắp' lạm phát

An, 29 tuổi, một chuyên viên marketing tại TP.HCM, nhìn vào con số 200 triệu đồng trong tài khoản tiết kiệm mà lòng trĩu nặng. Đó là thành quả của gần ba năm trời cô chắt bóp, cắt giảm mọi chi tiêu không cần thiết, làm thêm cả dự án ngoài. Mục tiêu của cô rất rõ ràng: 2 năm nữa phải có 500 triệu để đặt cọc căn hộ đầu tiên. Nhưng gần đây, một nỗi bất an cứ lớn dần. Bảng tính Excel của cô cho thấy số tiền tiết kiệm tăng đều đặn, nhưng giá nhà đất thì phi mã, chi phí sinh hoạt cũng leo thang chóng mặt. Mục tiêu dường như không gần lại, mà còn đang lùi ra xa hơn. An tự hỏi, với tất cả sự chăm chỉ và kỷ luật này, "Tôi đã làm gì sai khi chăm chỉ tiết kiệm mà mục tiêu lại ngày càng xa?".

Câu hỏi day dứt của An có lẽ cũng là nỗi niềm của rất nhiều người trẻ Việt Nam. Chúng ta được dạy rằng "tích tiểu thành đại", rằng tiết kiệm là đức tính tốt. Nhưng trong bối cảnh kinh tế hiện đại, dường như có một "thế lực" vô hình nào đó đang âm thầm bào mòn công sức của chúng ta. Tiền trong tài khoản nhiều lên về con số, nhưng sức mua của tiền, khả năng đổi lấy hàng hóa và dịch vụ, lại đang giảm đi. Bài viết này sẽ cùng bạn đi tìm và "vạch mặt" kẻ cắp thầm lặng đó.

"Kẻ cắp" vô hình đang bào mòn tài sản của bạn mỗi ngày

Thủ phạm không phải là do bạn chi tiêu hoang phí, cũng không phải do bạn tiết kiệm chưa đủ nhiều. Thủ phạm mang một cái tên rất quen thuộc nhưng lại ít được hiểu đúng bản chất: Lạm phát.

Tô phở 55.000đ và lời giải thích đơn giản nhất về Lạm phát

Hãy quên đi những định nghĩa kinh tế vĩ mô phức tạp. Hãy nhớ lại tô phở bạn ăn hàng ngày. Cách đây khoảng 3-4 năm, một tô phở ngon ở khu vực trung tâm có giá khoảng 40.000đ. Hôm nay, cũng tô phở đó, vẫn lượng bánh, lượng thịt đó, bạn phải trả 55.000đ, thậm chí 60.000đ. Tại sao lại có sự thay đổi này?

Đó chính là lạm phát đang hành động. Về cơ bản, lạm phát là sự tăng mức giá chung của hàng hóa và dịch vụ theo thời gian, dẫn đến sự suy giảm sức mua của tiền. Cùng một lượng tiền, nhưng bạn mua được ít hàng hóa hơn so với trước đây. Tô phở không thay đổi giá trị dinh dưỡng của nó, nhưng tờ 50.000đ đã mất đi một phần giá trị, nó không còn "mạnh" như xưa nữa.

Nói cách khác, tiền mất giá. Mỗi năm, số tiền bạn cất giữ trong két sắt hay dưới gối sẽ mua được ít đi một chút. Ngay cả khi bạn gửi tiết kiệm ngân hàng, nếu lãi suất không đủ cao, "kẻ cắp" lạm phát vẫn sẽ "thó" đi một phần giá trị tài sản của bạn.

Thước đo thật sự của sự giàu có: Bạn mua được bao nhiêu, không phải bạn có bao nhiêu

Chúng ta thường bị ám ảnh bởi số dư trong tài khoản ngân hàng. Nhìn con số tăng lên, chúng ta cảm thấy an tâm. Nhưng đó chỉ là một nửa của câu chuyện. Sự giàu có thực sự không nằm ở con số danh nghĩa, mà nằm ở giá trị thực của tiền – tức là lượng hàng hóa, dịch vụ, tài sản mà bạn có thể sở hữu với số tiền đó.

Một người có 1 tỷ đồng vào năm 2015 có thể mua được một mảnh đất đẹp ở vùng ven. Nhưng cũng 1 tỷ đồng đó vào hôm nay, có thể chỉ đủ để mua một căn hộ studio nhỏ. Con số không đổi, nhưng sức mua đã suy giảm nghiêm trọng. Hiểu được điều này là bước đầu tiên để bạn thay đổi tư duy từ một người chỉ biết "tích trữ tiền" sang một người biết "bảo vệ và phát triển giá trị tài sản".

Tự tính "sức khỏe" tiền tiết kiệm của bạn chỉ trong 5 phút

Vậy làm thế nào để biết chính xác lạm phát đang "ăn mòn" tiền của bạn bao nhiêu? Rất may, có một công cụ cực kỳ đơn giản giúp bạn "vạch mặt" kẻ cắp này và đo lường được giá trị thực của tiền mà bạn đang có. Đó chính là khái niệm lãi suất thực.

Công thức vàng: Lãi suất thực = Lãi suất danh nghĩa - Tỷ lệ lạm phát

Nghe có vẻ học thuật, nhưng công thức này siêu dễ hiểu:

• Lãi suất danh nghĩa: Đây chính là mức lãi suất mà ngân hàng quảng cáo và trả cho bạn hàng năm. Ví dụ, bạn gửi tiết kiệm với lãi suất 4.5%/năm, thì 4.5% là lãi suất danh nghĩa.
• Tỷ lệ lạm phát: Là tỷ lệ phần trăm mức giá chung tăng lên trong một năm. Con số này được Tổng cục Thống kê công bố chính thức. Ví dụ, lạm phát trung bình của Việt Nam năm 2023 là khoảng 3.25%.
• Lãi suất thực: Đây mới là con số quan trọng, là mức tăng trưởng thực sự của tài sản sau khi đã trừ đi tác động của lạm phát.

200 triệu của An thực sự "lớn lên" bao nhiêu sau một năm?

Bây giờ, hãy áp dụng công thức này vào câu chuyện của An. Cô gửi 200 triệu đồng với lãi suất tiết kiệm là 4.5%/năm. Nhìn bề ngoài, sau một năm cô sẽ nhận được 200.000.000 x 4.5% = 9.000.000đ tiền lãi. Con số này có vẻ không tệ.

Tuy nhiên, hãy "vạch mặt" kẻ cắp lạm phát. Với tỷ lệ lạm phát năm 2023 là 3.25%, chúng ta hãy tính giá trị tiền theo thời gian thực tế:

Lãi suất thực = 4.5% (Lãi suất danh nghĩa) - 3.25% (Tỷ lệ lạm phát) = 1.25%

Con số 1.25% này mới là sự thật. Nó có nghĩa là, sau một năm nỗ lực, sức mua của 200 triệu đồng của An chỉ thực sự tăng lên 1.25%, tương đương với 200.000.000 x 1.25% = 2.500.000đ. Thay vì "giàu" thêm 9 triệu như cô nghĩ, giá trị tài sản của cô chỉ nhích lên được 2.5 triệu. 6.5 triệu đồng còn lại đã bị "kẻ cắp lạm phát" lấy đi mất mà cô không hề hay biết.

Tại sao con số 1.25% này lại thay đổi toàn bộ cuộc chơi tài chính?

Khi An nhận ra điều này, cô sững sờ. Tốc độ tăng trưởng tài sản thực tế 1.25%/năm là quá chậm, nó thậm chí không đủ để bù đắp cho tốc độ tăng giá của những tài sản lớn như bất động sản (thường tăng 7-10%/năm hoặc hơn ở các khu vực nóng). Công sức cô "cày cuốc" chỉ đủ để tiền không bị tụt hậu quá xa so với giá cả hàng hóa tiêu dùng, chứ đừng nói đến việc vươn tới một mục tiêu lớn như mua nhà.

Đây chính là khoảnh khắc "thức tỉnh". Việc chỉ gửi tiết kiệm, dù rất an toàn, nhưng trong một môi trường lạm phát, nó không phải là chiến lược tối ưu để gia tăng tài sản. Nó giống như bạn đang cố chèo một con thuyền ngược dòng nước chảy xiết. Bạn phải chèo rất nỗ lực chỉ để đứng yên hoặc nhích lên một chút, trong khi vạch đích cứ trôi xa dần. Để chiến thắng, bạn cần một động cơ mạnh hơn.

Hành trình của Minh: Từ "con ong chăm chỉ" đến người "bảo vệ tổ" thông minh

Minh, một kỹ sư phần mềm 32 tuổi, cũng từng ở trong tình huống của An cách đây 3 năm. Anh là một "con ong chăm chỉ" điển hình, thu nhập tốt, tiết kiệm đều đặn và có một sổ tiết kiệm ngày càng dày lên. Anh từng rất tự hào về điều đó, cho đến khi anh dự định cưới vợ và tìm mua nhà. Anh nhận ra số tiền mình có, dù rất lớn so với 3 năm trước, lại chỉ mua được một căn hộ nhỏ hơn và xa hơn so với dự tính ban đầu.

Cú sốc đó đã thôi thúc Minh tìm hiểu. Anh không lao vào chứng khoán hay tiền ảo một cách mù quáng. Anh bắt đầu bằng việc đọc sách về quản lý tài chính cá nhân, theo dõi các chuyên gia tài chính uy tín trên mạng. Anh đã học được về lãi suất thực và nhận ra sai lầm của mình. Anh hiểu rằng, để bảo vệ thành quả lao động, anh không thể chỉ tiết kiệm, anh phải đầu tư.

Thay vì hoảng sợ và dốc hết tiền vào một kênh rủi ro, Minh hành động rất thận trọng. Anh quyết định trích 20% số tiền tiết kiệm hàng tháng để bắt đầu. Sau khi nghiên cứu, anh chọn chứng chỉ quỹ của một công ty quản lý quỹ lớn và uy tín tại Việt Nam. Đây là hình thức đầu tư gián tiếp vào một rổ cổ phiếu hoặc trái phiếu, được các chuyên gia quản lý, giúp giảm thiểu rủi ro cho người không có nhiều thời gian và kiến thức chuyên sâu.

Ban đầu, Minh cũng lo lắng. Nhưng anh tự nhủ rằng đây là một cuộc chạy marathon, không phải chạy nước rút. Anh kiên trì đầu tư đều đặn hàng tháng (phương pháp DCA - Dollar-Cost Averaging). Sau 3 năm, kết quả đã khiến anh tự tin hơn rất nhiều. Dù thị trường có lúc thăng lúc trầm, nhưng tính trung bình, khoản đầu tư của anh đã mang lại tỷ suất lợi nhuận vượt xa lạm phát và lãi suất tiết kiệm. Quan trọng hơn, anh đã thay đổi được tư duy: từ một người thụ động để tiền "ngủ yên" trong ngân hàng, anh đã trở thành một người chủ động "bảo vệ tổ" của mình một cách thông minh, để tiền làm việc cho mình.

Đừng hoảng sợ, hãy hành động: Ba bước đi đầu tiên để bảo vệ thành quả lao động của bạn

Câu chuyện của An và Minh không phải để khiến bạn hoang mang, mà là để bạn nhận ra một sự thật quan trọng và bắt đầu hành động. Việc chống lại tiền mất giá không phải là điều gì quá ghê gớm. Nó bắt đầu từ những thay đổi nhỏ trong tư duy và hành động. Dưới đây là 3 bước đầu tiên bạn có thể thực hiện ngay hôm nay.

Bước 1: Chấp nhận sự thật - Sổ tiết kiệm là "khiên chắn", không phải "thanh gươm"

Điều đầu tiên và quan trọng nhất là hãy định vị lại vai trò của tiền tiết kiệm. Gửi tiết kiệm ngân hàng vẫn cực kỳ cần thiết. Nó giống như một "cái khiên" vững chắc, bảo vệ bạn khỏi những rủi ro bất ngờ trong cuộc sống: mất việc, ốm đau, các chi phí khẩn cấp. Bạn nên có một quỹ dự phòng tương đương 3-6 tháng chi phí sinh hoạt gửi ở ngân hàng.

Tuy nhiên, đừng nhầm lẫn "cái khiên" đó với một "thanh gươm". Tiết kiệm không phải là công cụ để làm giàu hay giúp bạn đạt được các mục tiêu tài chính lớn trong dài hạn. Nó chỉ giúp bạn phòng thủ. Để tấn công và chiến thắng trong cuộc đua với lạm phát, bạn cần những "thanh gươm" khác – đó chính là các kênh đầu tư.

Bước 2: Trang bị kiến thức - "Vũ khí" mạnh nhất của bạn

Thế giới tài chính có thể khiến bạn choáng ngợp, nhưng đừng vì thế mà sợ hãi. Kiến thức chính là vũ khí mạnh nhất để bạn tự tin ra quyết định. Hãy bắt đầu bằng việc "giáo dục" bản thân:

• Đọc sách: Tìm những cuốn sách kinh điển về tài chính cá nhân dành cho người mới bắt đầu như "Cha giàu, cha nghèo", "Người giàu có nhất thành Babylon" hay các cuốn sách của các tác giả Việt Nam uy tín.
• Theo dõi các nguồn tin cậy: Chọn lọc những kênh YouTube, podcast, blog tài chính có tâm, chia sẻ kiến thức nền tảng một cách khách quan, không "lùa gà" hay hứa hẹn làm giàu nhanh chóng. Hãy ưu tiên những kênh giải thích về các khái niệm cơ bản như cổ phiếu, trái phiếu, quỹ mở, vàng...
• Học từ những điều nhỏ nhất: Hiểu cách đọc bảng sao kê ngân hàng, phân tích chi tiêu hàng tháng của mình, hay đơn giản là hiểu các loại phí trong hợp đồng bảo hiểm... Tất cả đều là những viên gạch xây nên nền tảng kiến thức tài chính vững chắc.

Bước 3: Bắt đầu từ những lựa chọn an toàn và quen thuộc

Sau khi đã có kiến thức nền, đừng ngần ngại bắt đầu hành động với những bước đi nhỏ và an toàn. Bạn không cần phải trở thành một chuyên gia chứng khoán ngay lập tức. Hãy xem xét các lựa chọn đầu tư cho người mới bắt đầu có mức độ rủi ro thấp hơn:

• Chứng chỉ quỹ mở: Như câu chuyện của Minh, đây là một lựa chọn rất phù hợp cho người mới. Bạn chỉ cần chọn một công ty quản lý quỹ uy tín và bắt đầu với một số tiền nhỏ hàng tháng.
• Vàng: Vàng từ lâu đã được xem là một kênh trú ẩn an toàn, giúp bảo toàn giá trị tài sản trước sự mất giá của tiền tệ. Bạn có thể mua vàng vật chất (nhẫn tròn trơn, vàng miếng) để tích trữ dài hạn.
• Tìm kiếm sản phẩm tiết kiệm tốt hơn: Ngay cả trong việc gửi tiết kiệm, bạn cũng có thể chủ động tìm kiếm các ngân hàng hoặc các sản phẩm tiết kiệm online có lãi suất cạnh tranh hơn, hoặc các chứng chỉ tiền gửi có kỳ hạn dài hơn để tối ưu hóa lợi nhuận.

Điều quan trọng là BẮT ĐẦU. Một hành động nhỏ hôm nay, dù chỉ là trích ra 500.000đ hay 1.000.000đ mỗi tháng để đầu tư, cũng sẽ tạo ra một sự khác biệt khổng lồ cho tương lai tài chính của bạn trong 5, 10 năm tới.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng lạm phát không phải là một con quái vật đáng sợ không thể đánh bại. Nó đơn giản là một quy luật của nền kinh tế. Hiểu nó, bạn sẽ không còn lo lắng mà thay vào đó là sự chủ động. Lãi suất thực chính là chiếc la bàn tài chính giúp bạn biết mình đang tiến lên hay thụt lùi. Và hành động nhỏ, có hiểu biết ngay từ hôm nay chính là cách duy nhất để đảm bảo rằng công sức lao động của bạn được bảo vệ và sinh sôi, giúp bạn tiến gần hơn đến những mục tiêu lớn lao trong cuộc đời.

Hãy bắt đầu bằng một việc rất đơn giản ngay bây giờ: kiểm tra lại lãi suất sổ tiết kiệm của bạn và tỷ lệ lạm phát được công bố gần nhất. Bạn sẽ thấy điều gì?