Con 22 tuổi đã nợ thẻ tín dụng: Cái giá của việc cha mẹ “ngại” nói chuyện tiền bạc

“Thưa chị An, chúng tôi gọi từ ngân hàng X để thông báo về khoản nợ thẻ tín dụng quá hạn của chủ thẻ Đinh Hoàng Khang.”

Chị An chết lặng. Tai chị ù đi. Khang, cậu con trai 22 tuổi vừa mới ra trường của chị, đứa con mà chị luôn tự hào vì ngoan ngoãn, học giỏi. Nợ thẻ tín dụng ư? Chị lắp bắp hỏi lại cô nhân viên ở đầu dây bên kia. Con số được xác nhận khiến tim chị như hẫng đi một nhịp: gần 50 triệu đồng.

Tối hôm đó, căn nhà vốn luôn êm ấm của chị chìm trong một sự im lặng nặng nề. Khang cúi gằm mặt, không dám nhìn thẳng vào mẹ. Hóa ra, để bằng bạn bằng bè, để có những tấm hình "check-in" sang chảnh trên mạng xã hội, để không bị chê là "quê mùa", Khang đã âm thầm quẹt thẻ. Từ chiếc điện thoại đời mới, những bộ quần áo hàng hiệu, đến những bữa ăn nhà hàng đắt đỏ… tất cả đều được chi trả bằng thứ tiền nhựa ma thuật. Cậu nghĩ đơn giản rằng cứ trả góp tối thiểu là ổn, mà không hề biết lãi mẹ đẻ lãi con khủng khiếp đến thế nào.

Nhìn đứa con trai đang run rẩy trước mặt, sự giận dữ trong chị An dần tan biến, chỉ còn lại nỗi xót xa và một câu hỏi cứa vào lòng: "Mình đã sai ở đâu?". Chị đã làm tất cả vì con, chưa bao giờ để con thiếu thốn thứ gì. Nhưng có một thứ, một điều vô cùng quan trọng mà chị, cũng như rất nhiều bậc cha mẹ Việt khác, đã vô tình bỏ quên: giáo dục tài chính cho con.

Khi sự im lặng gieo mầm cho những con số nợ nần

Câu chuyện của Khang không phải là cá biệt. Đó là hình ảnh phản chiếu của một thế hệ người trẻ đang chới với trong thế giới tài chính hiện đại, một thế giới đầy cám dỗ của "mua trước trả sau", của những món đồ công nghệ hào nhoáng và áp lực đồng trang lứa. Gốc rễ của vấn đề, trớ trêu thay, lại thường bắt nguồn từ chính tình yêu thương bao bọc nhưng lại thiếu định hướng của gia đình.

Từ chiếc điện thoại trả góp đến vòng xoáy nợ nần: Lỗ hổng kiến thức của Khang

Hãy nhìn lại những quyết định của Khang. Cậu không phải là một đứa trẻ hư hỏng, cậu chỉ đơn giản là không biết. Lỗ hổng kiến thức tài chính từ gia đình đã dẫn cậu đến những sai lầm nối tiếp nhau:

• Mua sắm theo cảm tính và trào lưu: Khang nhìn bạn bè có gì, cậu cũng muốn có nấy. Cậu không được dạy cách phân biệt giữa "MUỐN" và "CẦN". Với Khang, việc sở hữu một món đồ mới là cách để thể hiện bản thân, để được công nhận, chứ không phải để phục vụ một nhu cầu thực tế.
• Trả góp không kiểm soát: Cậu bị mê hoặc bởi những lời mời chào "trả góp 0%" mà không đọc kỹ các điều khoản về phí chuyển đổi, phí trả chậm. Cậu không hiểu rằng việc trả mức tối thiểu hàng tháng thực chất là đang nuôi một con quái vật lãi suất ngày một lớn dần. Đây là hậu quả không dạy con về tiền một cách trực diện nhất.
• Tâm lý sĩ diện và ngại từ chối: Trong những cuộc vui với bạn bè, Khang không nỡ từ chối vì sợ bị cho là keo kiệt. Cậu sẵn sàng quẹt thẻ để "bao" bạn bè một chầu, đổi lại cảm giác "oai" tạm thời nhưng lại là gánh nặng tài chính về sau. Cậu chưa bao giờ được học cách nói "Không" một cách tự tin với những lời mời mọc vượt quá khả năng tài chính của mình.

Tất cả những điều này đều xuất phát từ một khoảng trống lớn trong quá trình trưởng thành của Khang: chưa một lần cậu được cha mẹ ngồi xuống và nói chuyện nghiêm túc về tiền bạc, về giá trị của đồng tiền và về cách dạy con quản lý tiền.

Những "di sản" vô hình cha mẹ trao cho con khi né tránh chủ đề tiền bạc

Sự im lặng của cha mẹ không chỉ là im lặng. Nó gieo vào đầu con trẻ những quan niệm sai lầm, những "di sản" độc hại mà chúng sẽ mang theo suốt cuộc đời trưởng thành. Theo một khảo sát gần đây, có tới 73% người trẻ Việt không có thói quen ghi chép chi tiêu thường xuyên, dẫn đến tình trạng chi tiêu mất kiểm soát. Con số này không tự nhiên mà có, nó là kết quả của những tư duy được hình thành từ nhỏ.

"Tiền bạc là chuyện của người lớn" – Tạo ra những đứa trẻ vô trách nhiệm

Nhiều cha mẹ, trong đó có chị An, luôn tâm niệm: "Việc của con là học, tiền bạc cứ để bố mẹ lo". Chúng ta làm vậy vì yêu con, muốn con có một tuổi thơ vô lo. Nhưng vô tình, chúng ta đã tước đi cơ hội để con hiểu rằng mọi thứ đều có cái giá của nó. Đứa trẻ lớn lên mà không biết một tháng gia đình phải chi bao nhiêu tiền điện, tiền nước, tiền ăn... sẽ không bao giờ hiểu được sự vất vả của cha mẹ. Chúng mặc định rằng tiền là thứ có sẵn, chỉ cần ngửa tay xin là có. Điều này tạo ra một thế hệ những người trẻ vô trách nhiệm với tài chính của chính mình và của cả gia đình.

"Con chỉ cần học cho giỏi" – Khiến con không hiểu giá trị của lao động

Câu nói này là "kim chỉ nam" của nhiều gia đình Việt. Chúng ta đề cao việc học kiến thức sách vở mà xem nhẹ việc học các kỹ năng sống cho trẻ, đặc biệt là kỹ năng quản lý tài chính. Khi một đứa trẻ chưa bao giờ phải làm việc để kiếm được một đồng, chưa bao giờ phải đắn đo suy nghĩ trước khi mua một món đồ, chúng sẽ không thể nào trân trọng giá trị của lao động. Giống như Khang, cậu dễ dàng quẹt 20 triệu cho một chiếc điện thoại chỉ trong vài giây, vì cậu không hình dung được để làm ra 20 triệu đó, mẹ mình đã phải làm việc cật lực bao nhiêu giờ đồng hồ.

"Nhà mình không thiếu thốn gì đâu" – Gieo mầm cho lối sống ảo, chi tiêu vượt thu nhập

Trong nỗ lực mang lại cho con những điều tốt nhất, cha mẹ đôi khi cố gắng đáp ứng mọi yêu cầu của con mà không cho con biết về tình hình tài chính thực sự của gia đình. Lời nói "nhà mình không thiếu" dù chỉ là để con an tâm, nhưng lại có thể gieo vào đầu con một suy nghĩ nguy hiểm: mình có quyền hưởng thụ một cuộc sống sung túc mà không cần nỗ lực. Điều này nuôi dưỡng một lối sống ảo, khiến người trẻ dễ bị cuốn theo các trào lưu tiêu dùng xa xỉ và hình thành thói quen chi tiêu vượt xa thu nhập thực tế. Đây chính là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến các sai lầm tài chính người trẻ thường mắc phải, đặc biệt là nợ thẻ tín dụng.

Phá vỡ "vòng lặp im lặng": Bắt đầu dạy con về tiền, ngay cả khi bạn không phải chuyên gia

Tin tốt là, không bao giờ là quá muộn để bắt đầu. Bạn không cần phải là một chuyên gia tài chính, không cần phải đọc hết các loại sách vở cao siêu. Điều quan trọng nhất bạn cần có là sự chân thành, lòng kiên nhẫn và sự sẵn sàng để học cùng con. Hành trình này không chỉ là dạy con, mà còn là hành trình chữa lành cho chính những lúng túng về tiền bạc bên trong bạn.

Bước đi đầu tiên: Thừa nhận sự lúng túng và tha thứ cho chính mình

Trước khi nói chuyện với con, hãy nói chuyện với chính mình. Hãy thừa nhận rằng bạn cũng lúng túng, cũng lo sợ khi nói về tiền bạc. Có thể chính bạn cũng chưa bao giờ được cha mẹ dạy dỗ về điều này. Hãy tha thứ cho những sai lầm trong quá khứ, như chị An đã tự nhủ: "Mình không biết, nên mình đã làm sai. Nhưng bây giờ mình đã biết, mình sẽ làm khác đi". Việc chấp nhận sự không hoàn hảo của bản thân sẽ giúp bạn có một tâm thế bình tĩnh, cởi mở và không phán xét khi đối thoại cùng con.

Biến khủng hoảng thành cơ hội: "Cuộc họp gia đình" đầu tiên về tài chính

Cú sốc nợ nần của Khang, dù đau đớn, lại chính là một cơ hội vàng để chị An bắt đầu cuộc trò chuyện mà chị đã trì hoãn suốt bao năm. Một "cuộc họp gia đình" nghiêm túc nhưng chân thành là điều cần thiết.

• Cách mở lời không phán xét: Thay vì bắt đầu bằng "Tại sao con lại làm thế?", chị An đã chọn một cách khác. Chị nói: "Khang à, mẹ nghĩ... mẹ cũng có lỗi trong chuyện này. Mẹ đã quá tập trung vào việc cho con tiền mà quên dạy con cách dùng tiền. Chúng ta hãy cùng nhau xem xét vấn đề này và tìm cách giải quyết nhé". Cách tiếp cận này biến cuộc nói chuyện từ đối đầu thành đối thoại, giúp con mở lòng hơn.
• Cùng con nhìn thẳng vào những con số: Chị An đã in tất cả sao kê thẻ tín dụng của Khang ra. Hai mẹ con cùng nhau ngồi lại, khoanh tròn từng khoản chi, tính toán số tiền lãi phải trả. Việc trực quan hóa những con số giúp Khang nhận thức được mức độ nghiêm trọng của vấn đề một cách rõ ràng nhất. Đây là một bài học thực tế đau đớn nhưng vô cùng hiệu quả.
• Thiết lập những quy tắc tài chính cơ bản: Sau khi đã hiểu rõ vấn đề, hai mẹ con cùng nhau đặt ra những quy tắc mới. Ví dụ: Mọi khoản chi trên 1 triệu đồng đều phải được thảo luận trước; thẻ tín dụng sẽ được tạm khóa và chỉ sử dụng cho trường hợp khẩn cấp; Khang phải tự ghi chép lại mọi chi tiêu hàng ngày.

Xây dựng thói quen tài chính tốt từ những công cụ đơn giản nhất

Giáo dục tài chính không phải là những bài giảng khô khan. Nó được xây dựng qua những thói quen hàng ngày. Cha mẹ có thể bắt đầu với 3 công cụ cực kỳ đơn giản sau:

• Sổ chi tiêu hoặc App quản lý tài chính: Đây là công cụ cơ bản nhất để hiểu tiền của mình đã đi đâu. Hãy khuyến khích con (và cả bạn) ghi lại mọi khoản chi tiêu, dù là nhỏ nhất, trong một tháng. Kết quả cuối tháng thường sẽ gây bất ngờ lớn và là cơ sở để điều chỉnh lại thói quen chi tiêu.
• Nguyên tắc 3 chiếc hũ: Dù con bạn còn nhỏ hay đã đi làm, nguyên tắc này vẫn luôn hiệu quả. Hãy hướng dẫn con chia thu nhập (tiền tiêu vặt, tiền lương...) thành 3 phần: Chi tiêu (cho các nhu cầu cần thiết), Tiết kiệm (cho các mục tiêu dài hạn như mua xe, du lịch), và Chia sẻ (để làm từ thiện, giúp đỡ người khác). Việc này dạy con cách cân đối và lên kế hoạch cho đồng tiền của mình.
• Thảo luận về các chi phí trong nhà: Thay vì giấu nhẹm các hóa đơn, hãy công khai chúng. Hãy nói với con: "Tháng này tiền điện nhà mình tăng 200 ngàn, cả nhà mình xem lại cách sử dụng điều hòa nhé", hoặc "Giá thịt lợn tăng rồi, nên tuần này chúng ta sẽ ăn nhiều cá và trứng hơn". Việc này giúp con hiểu rằng tiền không phải từ trên trời rơi xuống và gia đình là một đội, cần cùng nhau vun vén, quản lý chi tiêu.

Hành trình trả nợ cùng con: Khi mẹ và con trai cùng nhau học bài học đắt giá

Điều quan trọng nhất chị An đã làm không phải là trả hết khoản nợ 50 triệu cho Khang. Chị đã biến nó thành một bài học chung của cả hai mẹ con. Chị nói với Khang: "Đây là trách nhiệm của con, nhưng mẹ sẽ đồng hành cùng con".

Họ cùng nhau lên một kế hoạch chi tiết. Chị An hỗ trợ Khang một nửa khoản nợ, nửa còn lại Khang phải tự chịu trách nhiệm. Cậu bắt đầu đi làm thêm vào buổi tối, công việc không sang chảnh như cậu từng mơ, nhưng nó dạy cậu giá trị của từng đồng tiền kiếm được. Mỗi cuối tuần, hai mẹ con lại ngồi xuống xem lại sổ chi tiêu, ăn mừng những khoản tiết kiệm được dù là nhỏ nhất. Khang không còn giấu mẹ bất cứ điều gì về tiền bạc. Cậu thậm chí còn hào hứng khoe: "Mẹ ơi, tháng này con để dành được 2 triệu tiền làm thêm rồi!".

Hành trình trả nợ kéo dài gần một năm. Số tiền 50 triệu đã được thanh toán hết. Nhưng thứ mà chị An và Khang nhận lại còn lớn hơn thế rất nhiều. Đó là sự trưởng thành của Khang, sự thấu hiểu và kết nối sâu sắc hơn giữa hai mẹ con. Khủng hoảng nợ nần đã trở thành một khóa học tài chính cấp tốc và đắt giá, dạy cho cả hai bài học về trách nhiệm, sự kiên trì và sức mạnh của việc đồng hành.

Giáo dục tài chính không phải là về tiền, mà là về tình yêu và trách nhiệm

Nhìn lại câu chuyện của chị An và Khang, chúng ta có thể rút ra những thông điệp cốt lõi. Sự im lặng của cha mẹ về tiền bạc còn nguy hiểm hơn cả việc thiếu tiền, vì nó tạo ra những đứa con thiếu kỹ năng và trách nhiệm để đối mặt với cuộc sống. Nhưng bạn không cần phải hoàn hảo hay giàu có để bắt đầu dạy con về tiền. Sự bắt đầu đơn giản nhất chính là sự chân thành và cởi mở.

Cuối cùng, giáo dục tài chính cho con không chỉ là dạy chúng cách tiêu tiền hay tiết kiệm. Đó là bài học sâu sắc về sự lựa chọn, về trách nhiệm với bản thân và gia đình, về việc trân trọng giá trị lao động và lòng biết ơn. Đó là một trong những biểu hiện lớn nhất của tình yêu thương mà bạn có thể dành cho con mình – trang bị cho chúng hành trang vững chắc để tự tin bước vào đời.

Ngay tối nay, thay vì hỏi "Hôm nay đi học có vui không?", hãy thử hỏi con một câu khác: "Hôm nay con đã tiêu tiền vào việc gì thế?". Và rồi, hãy lắng nghe. Cuộc trò chuyện vĩ đại nhất luôn bắt đầu từ những điều đơn giản nhất.