Hiểu đúng về thuốc và thực phẩm chức năng: An toàn & hiệu quả

Giữa vô vàn sản phẩm được quảng cáo có lợi cho sức khỏe, không ít người Việt đang nhầm lẫn giữa vai trò của thuốc và thực phẩm chức năng, dẫn đến những hậu quả đáng tiếc. Sự mơ hồ này có thể khiến người bệnh bỏ lỡ "thời điểm vàng" trong điều trị, lãng phí tiền bạc hoặc vô tình gây hại cho cơ thể khi sử dụng sai mục đích.

Bài viết này sẽ là cuốn cẩm nang toàn diện, giúp bạn phân biệt rõ ràng hai loại sản phẩm này dựa trên quy định chính thức của Bộ Y tế Việt Nam và lời khuyên từ chuyên gia, để bạn trở thành một người tiêu dùng thông thái, bảo vệ sức khỏe cho chính mình và người thân.

Bản chất khác biệt từ gốc rễ: Thuốc chữa bệnh, TPCN hỗ trợ sức khỏe

Để không còn bối rối, điều đầu tiên chúng ta cần làm là hiểu rõ định nghĩa và vai trò pháp lý của từng loại sản phẩm. Sự khác biệt này không nằm ở tên gọi hay quảng cáo, mà ở chính mục đích sử dụng và quy trình kiểm duyệt gắt gao.

Đối với Thuốc (Dược phẩm)

• Mục đích: Theo Luật Dược 2016, thuốc được dùng với mục đích rõ ràng là để phòng bệnh, chẩn đoán bệnh, chữa bệnh, điều trị bệnh, giảm nhẹ bệnh, điều chỉnh chức năng sinh lý cơ thể người. Thuốc tác động trực tiếp vào quá trình bệnh lý của cơ thể.
• Cơ quan cấp phép: Cục Quản lý Dược - Bộ Y tế. Đây là cơ quan có thẩm quyền cao nhất trong việc cấp phép lưu hành cho thuốc.
• Yêu cầu bắt buộc: Để được cấp phép, một loại thuốc phải trải qua quá trình nghiên cứu, thử nghiệm tiền lâm sàng và lâm sàng trên người qua nhiều giai đoạn vô cùng nghiêm ngặt. Mục tiêu là để chứng minh được hiệu quả điều trị và tính an toàn một cách khoa học và rõ ràng.

Đối với Thực phẩm chức năng (TPCN) / Thực phẩm bảo vệ sức khỏe

• Mục đích: TPCN được định nghĩa là sản phẩm dùng để hỗ trợ chức năng của các bộ phận trong cơ thể, có tác dụng dinh dưỡng, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng và giảm bớt nguy cơ gây bệnh. Vai trò của TPCN là hỗ trợ, bổ sung, không phải điều trị.
• Cơ quan cấp phép: Cục An toàn thực phẩm - Bộ Y tế.
• Yêu cầu bắt buộc: TPCN chỉ cần chứng minh được sản phẩm an toàn với người sử dụng. Các công bố về tác dụng hỗ trợ sức khỏe phải có bằng chứng khoa học đi kèm, nhưng không bắt buộc phải thử nghiệm lâm sàng trên người như thuốc.

"Soi" bao bì trong 30 giây: Bí quyết phân biệt thuốc và TPCN chính xác

Đây là phần quan trọng và thực tế nhất. Chỉ cần cầm hộp sản phẩm trên tay, bạn có thể dễ dàng xác định đó là thuốc hay TPCN bằng 2 dấu hiệu "vàng" sau đây:

1. Kiểm tra Số Đăng Ký trên vỏ hộp

Đây là thông tin pháp lý bắt buộc và là dấu hiệu nhận biết đáng tin cậy nhất. Bạn hãy tìm kỹ trên vỏ hộp hoặc nhãn sản phẩm:

• Nếu là THUỐC: Sẽ có dòng chữ “Số đăng ký:” hoặc “SĐK:” do Cục Quản lý Dược cấp. Định dạng thường là: SĐK: VN-12345-23 (đối với thuốc nhập khẩu) hoặc SĐK: VD-12345-23 (đối với thuốc sản xuất trong nước).
• Nếu là TPCN/THỰC PHẨM BẢO VỆ SỨC KHỎE: Sẽ có dòng chữ “Số ĐKSP:” (Số Đăng ký Sản phẩm) hoặc “Số XNCB:” (Số Xác nhận Công bố). Ví dụ: Số ĐKSP: 12345/2023/ĐKSP.

2. Tìm dòng chữ "thần thánh" trên nhãn sản phẩm

Đây là dấu hiệu không thể nhầm lẫn. Theo quy định của Bộ Y tế, tất cả các sản phẩm là thực phẩm chức năng hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe đều bắt buộc phải ghi rõ dòng chữ sau ở vị trí dễ nhìn trên nhãn:

“Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.”

Chỉ cần thấy dòng chữ này, bạn có thể khẳng định 100% sản phẩm bạn đang cầm không phải là thuốc chữa bệnh.

Lật tẩy những hiểu lầm phổ biến về thực phẩm chức năng

Chính sự thiếu thông tin rõ ràng đã dẫn đến nhiều hiểu lầm về thực phẩm chức năng, gây ra những hệ lụy khôn lường cho sức khỏe. Hãy cùng làm rõ những lầm tưởng phổ biến nhất.

Lầm tưởng 1: "TPCN có thể chữa dứt điểm bệnh mãn tính như tiểu đường, cao huyết áp"

Sự thật: Đây là quan niệm cực kỳ nguy hiểm. TPCN hoàn toàn không có khả năng chữa bệnh. Chúng chỉ có thể hỗ trợ cải thiện một vài triệu chứng hoặc bổ sung dưỡng chất mà cơ thể thiếu hụt. Việc tin vào quảng cáo "thần thánh hóa", tự ý ngưng thuốc điều trị do bác sĩ kê đơn để chuyển sang dùng TPCN có thể dẫn đến biến chứng nặng, thậm chí đe dọa tính mạng.

Lầm tưởng 2: "TPCN có nguồn gốc 'thiên nhiên' nên tuyệt đối an toàn, vô hại"

Sự thật: "Thiên nhiên" không đồng nghĩa với "an toàn". Rất nhiều thảo dược trong tự nhiên có dược tính mạnh, và nếu dùng sai cách có thể gây hại. Một số TPCN nguồn gốc thảo dược vẫn có thể gây ra tác dụng phụ của TPCN như dị ứng, tương tác với các loại thuốc bạn đang dùng (ví dụ: làm giảm hiệu quả thuốc chống đông máu, thuốc huyết áp), hoặc gây độc cho gan, thận nếu lạm dụng hoặc dùng không đúng đối tượng.

Lầm tưởng 3: "TPCN hàng ngoại, hàng xách tay luôn tốt hơn hàng nội địa"

Sự thật: Chất lượng của một sản phẩm phụ thuộc vào uy tín của nhà sản xuất, quy trình kiểm định và sự minh bạch về thành phần, chứ không phải "mác" ngoại hay nội. Các sản phẩm xách tay trôi nổi, không có tem nhãn phụ tiếng Việt, không được Cục An toàn thực phẩm kiểm duyệt tiềm ẩn nguy cơ là hàng giả, hàng kém chất lượng, chứa chất cấm, gây nguy hiểm khôn lường.

Trở thành người tiêu dùng thông thái: Hướng dẫn sử dụng an toàn và hiệu quả

Hiểu đúng thôi chưa đủ, bạn cần biết cách sử dụng một cách thông minh để sản phẩm thực sự phát huy giá trị và đảm bảo an toàn.

Khi nào cơ thể bạn thực sự "lên tiếng" cần TPCN?

TPCN không phải là "kẹo bổ" mà ai cũng nên dùng. Bạn chỉ thực sự cần đến chúng trong các trường hợp sau:

• Khi có chẩn đoán từ bác sĩ về sự thiếu hụt một vi chất cụ thể (ví dụ: thiếu sắt gây thiếu máu, thiếu canxi và vitamin D gây loãng xương).
• Trong các giai đoạn sinh lý đặc biệt của cơ thể: phụ nữ chuẩn bị mang thai, đang mang thai (cần acid folic, sắt), phụ nữ tiền mãn kinh, người cao tuổi ăn uống kém.
• Khi chế độ ăn uống hàng ngày của bạn không đa dạng, không thể đảm bảo cung cấp đủ các nhóm dưỡng chất cần thiết.

Nắm vững 4 nguyên tắc vàng để an toàn tuyệt đối

1. Luôn hỏi ý kiến chuyên gia: Trước khi quyết định sử dụng bất kỳ loại TPCN hay thuốc nào, hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ. Điều này đặc biệt quan trọng nếu bạn có bệnh nền, đang dùng thuốc điều trị khác hoặc bị dị ứng.
2. Đọc kỹ hướng dẫn, dùng đúng liều: Đừng bao giờ tự ý tăng liều với suy nghĩ "dùng nhiều bổ nhiều". Tuân thủ nghiêm ngặt liều lượng và cách dùng được ghi trên nhãn hoặc theo chỉ định của chuyên gia y tế.
3. Không tự ý kết hợp: Việc kết hợp nhiều loại TPCN với nhau hoặc dùng chung TPCN với thuốc có thể gây ra các tương tác bất lợi. Hãy thông báo cho bác sĩ tất cả các sản phẩm bạn đang dùng.
4. Chọn nguồn gốc uy tín: Luôn mua sản phẩm tại các nhà thuốc lớn, chuỗi cửa hàng uy tín, hoặc các kênh phân phối chính hãng. Sản phẩm phải có tem mác rõ ràng, nguồn gốc xuất xứ đầy đủ.

Đèn đỏ cảnh báo: Những dấu hiệu bạn cần gặp bác sĩ ngay

Việc sử dụng thuốc an toàn và TPCN đòi hỏi bạn phải lắng nghe cơ thể mình. Hãy ngưng sử dụng sản phẩm và đi khám ngay nếu:

• Các triệu chứng bệnh của bạn không cải thiện mà còn trở nên tồi tệ hơn.
• Xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau khi sử dụng như: mẩn ngứa, phát ban, buồn nôn, đau bụng, khó thở...
• Bạn muốn được tư vấn một cách khoa học về việc liệu mình có cần bổ sung TPCN hay không và nên chọn loại nào cho phù hợp.

Bảo vệ sức khỏe bắt đầu từ sự hiểu biết đúng đắn

Tóm lại, để phân biệt thuốc và thực phẩm chức năng một cách nhanh chóng và chính xác, hãy luôn nhớ hai quy tắc cốt lõi: (1) Kiểm tra Số Đăng Ký (SĐK) cho thuốc và Số ĐKSP cho TPCN, và (2) Tìm dòng chữ "Thực phẩm này không phải là thuốc...". Việc hiểu đúng và dùng đúng không chỉ là cách bạn tiết kiệm tiền bạc mà quan trọng hơn, đó là hành động thể hiện trách nhiệm với sức khỏe quý giá của bản thân và gia đình.

Hãy bắt đầu ngay hôm nay bằng việc kiểm tra lại tủ thuốc gia đình bạn. Chia sẻ thông tin này đến người thân và bạn bè để cùng nhau trở thành những người tiêu dùng thông thái!

Tuyên bố từ chối trách nhiệm: Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, cung cấp thông tin. Nội dung này không thay thế cho việc chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị y tế chuyên nghiệp. Luôn tìm kiếm lời khuyên của bác sĩ hoặc chuyên gia y tế có trình độ cho bất kỳ câu hỏi nào bạn có thể có về tình trạng sức khỏe của mình.